Epson LifeStudio Flex EF-72 review: stijlvolle projector voor heel het huis

Het lijkt soms alsof het projectorsegment helemaal overgenomen is door dlp-projectoren. Dat is dan toch buiten Epson gerekend. De fabrikant, die naar eigen zeggen nog altijd meer dan de helft van de totale projectormarkt in handen heeft, blijft inzetten op lcd-projectoren. Met de nieuwe LifeStudio serie wil het stijlbewuste kopers aanspreken. Daarbinnen valt met name de serie verplaatsbare projectoren op, waarvan de Epson EF-72 het topmodel is. Dat is onderwerp van deze review.

Deze Epson EF-72 is een draagbare 4K ultra hd lcd-projector, met een rgb led lichtbron. Het toestel belooft een lichtopbrengst van 10000 ISO Lumen, en moet de kijkervaring veraangenamen met Bose luidsprekers, Google TV en heuse ingebouwde sfeerverlichting.

Design van de Epson EF-72

Een stijlvolle afwerking stond duidelijk bovenaan de lijst vereisten. Hier geen ‘witte doos’ vibes, de LifeStudio EF-72 zal in de meeste omgevingen niet uit de toon vallen. De projector is relatief compact, maar met 4 kg niet bijzonder licht. We noemen hem dan ook eerder verplaatsbaar dan draagbaar.

De bijna-kubusvorm is bovenaan afgewerkt met eikenhout kleur, en rondom met een combinatie van glossy zwart en licht beige luidsprekerstof. Het opvallendste detail is dat hij op een staafvoet staat. De projector kantelt daarop moeiteloos naar boven of onder. Het is geen bolscharnier, dus voor links en rechts draaien moet je de voet meedraaien. Als je achteraan een klein klepje verwijdert, kan hij zelfs helemaal naar boven kantelen. Op die manier kan je op het plafond projecteren.

Aansluitingen van de Epson EF-72

Gezien de draagbare aard van de projector heeft Epson gekozen voor een minimale set aansluitingen. Een HDMI 2.0-poort met (e)ARC, een usb-a voor media of toetsenbord, een hoofdtelefoonaansluiting, en usb-c. Die laatste dient enkel om de projector van stroom te voorzien met een draagbare lader. Zo'n powerbank moet wel 24.000 mAh cq. 100 wattuur aan capaciteit hebben. Er is geen Ethernet-aansluiting, maar wel WiFi 6 (802.11ax). Bluetooth is er ook: de projector kan dienst doen als Bluetooth-speaker.

De hdmi-poort is geschikt voor 4K-input (tot 60Hz). Deze is voorzien van ALLM voor gamers. Als je de game-mode activeert (manueel via de instellingen, of via ALLM), bedraagt de input-lag 22,3 ms (getest in 2K60). Dat is een degelijk resultaat. Zonder de game-mode klimt dat cijfer onmiddellijk naar 126 milliseconden. Epson stelt dat 

Plaatsing van de Epson LifeStudio EF-72: waar je wilt

Recente projectoren, zeker die in het draagbare of verplaatsbare segment, zijn nagenoeg alle uitgerust met een hele rits functies die opstellen vereenvoudigen. Het doel is duidelijk: zo snel mogelijk projecteren, zonder allerlei instellingen te moeten doen. De Epson EF-72 beschikt over autofocus en autokeystone; daarnaast detecteert hij obstakels in beeld en verkleint het beeld om die te ontwijken. Ook kan hij automatisch het beeld aanpassen aan een scherm. Loop je voor de projector, dan schakelt hij het beeld tijdelijk uit om verblinding te vermijden.

De 1,2 projectieverhouding levert 60 inch (152 cm) op een afstand van 1,6 meter; 80 inch (203 cm) vanaf 2,1 meter en voor 100 inch-beeld (254 cm) moet de projector 2,65 meter van het scherm of de muur staan.

Tijdens het opstellen merkte ik dat de autofocus de neiging heeft om het beeld iets te zacht te maken. Een kleine correctie met de handmatige focus maakt het beeld duidelijk scherper. Hoe dan ook blijft het beeld aan de zachte kant. Er is ook wat chromatische afwijking zichtbaar in de rechterbovenhoek, al is dat wel alleen op die plaats goed te zien. Elders in beeld is die afwijking aanmerkelijk kleiner (een halve pixel). Tenzij je echt regelmatig (kleine) tekst bekijkt, zal dat niet opvallen.

Is er toch nood om de keystone manueel aan te passen, dan is er een vierpuntscorrectie van de hoeken beschikbaar. Zoals altijd geldt: probeer de projector zo recht mogelijk voor het beeld te plaatsen. Extreme keystone correcties gaan ten koste van de resolutie - lees: je verliest detail.

Stil kunnen we deze Epson helaas niet noemen. De koeling levert een duidelijk hoorbaar ventilatorgeluid, ongeacht de sterkte van de lichtbron. Persoonlijk vind ik het niet irritant, enkel hoorbaar, maar we hebben stillere projectoren getest.

Gebruiksgemak en smart tv

De Epson is voorzien van een Mediatek chipset met quad core ARM Cortex-A55 met 2GB geheugen en Mali-G52 GPU. Die volstaat nipt voor Google TV, maar het is niet de snelste in zijn soort .Af en toe blijft de interface even haperen, of je moet je wat langer wachten wanneer je op een knop gedrukt hebt. Er is 55 gigabyte interne opslag, dat is ruim voldoende voor al je apps.

Met een volledige Google TV ingebouwd, inclusief Google Cast, is de Epson EF-72 helemaal klaar om zijn rol als draagbare projector te vervullen. Een externe bron is immers niet per se nodig, want alle streaming apps (zoals YouTube, Netflix, Disney+, Prime Video of Apple TV) zijn uiteraard aanwezig. Bovendien kan je met opties zoals Kodi, Plex of VLC ook heel wat lokale media afspelen. Airplay 2-ondersteuning is er niet helaas, dat is een klein minpuntje voor Apple-gebruikers.

Afstandsbediening van de Epson EF-72

Een eenvoudige afstandsbediening, het is geen minpunt. Eenvoud zorgt immers voor intuïtief en gemakkelijk gebruik. De remote van de Epon EF-72 is vrij compact, met zachte rubbertoetsen die een fijne en duidelijke aanslag hebben. Onder de d-pad vind je toetsen voor volume, lichtintensiteit, en manuele focus.

Er zijn vier toetsen voor apps, YouTube, Netflix, Prime Video en Live TV. Die laatste is ingesteld als een zelf te programmeren toets. Je kunt hem rechtstreeks aan een favoriete app koppelen. Het tv-icoon links naast de Home-toets leidt je direct naar de hdmi-ingang, dus van bron wisselen is snel gebeurd. De remote is niet verlicht, wat jammer is voor een apparaat dat je vaak in het semi-duister zal gebruiken. Wel zit er een microfoon voor spraakopdrachten in.

Sfeerverlichting

Onderaan de behuizing zit rondom heel de rand een led-strip. Die bedien je eenvoudig door op de bovenzijde van de projector te tikken. Met elke tik verandert de intensiteit van het licht: hoog, midden, laag, en tenslotte uit. Hou je de hand langer op de bovenzijde, dan verandert de stijl van het licht. Je kan het licht overigens ook activeren als de projector uitstaat. Zo kan hij dus dienstdoen als sfeerverlichting; voor het kijken heeft het uiteraard geen meerwaarde, maar het is een leuk detail.

Beeldverwerking van de Epson EF-72

Uitgebreide beeldverwerking is eerder uitzonderlijk dan standaard op projectoren in deze categorie. Toch biedt de Epson EF-72 enige vormen van optimalisatie. De pixelshifting technologie probeert 4K-detail te benaderen, maar slaagt daar niet echt in. Dat is een probleem waar heel veel van dit soort projectoren mee kampen. Echt 4K-detail blijft verborgen en het beeld is eerder zacht dan scherp.

Wel goed is de ruisonderdrukking: willekeurige ruis en compressieruis kan de projector goed verbergen. Daarbij helpt het zachte karakter van het beeld ook een handje. Het apparaat heeft meer moeite met het correct tonen van zachte kleurverlopen; daarin blijven kleurstroken (banding) zichtbaar.

Het is een fijne verrassing dat de Epson frame interpolation biedt, want die feature ontbreekt nogal eens op draagbare projectoren. Heb je een hekel aan judder (schokken tijdens snelle camerabewegingen, veroorzaakt door een lage framerate van het bronmateriaal), dan kan je dit met frame interpolation verhelpen. Deze is in drie stappen instelbaar, en leverde prima resultaten.

Beeldkwaliteit van de Epson EF-72

De specificaties claimen 1000 lumen lichtopbrengst. In de Standaard beeldmodus halen we 788 lumen. Ietwat ongewoon is dat ook het helderste resultaat dat we konden meten. Alle andere beeldmodi, inclusief Vivid, blijven steken op 600-700 lumen. De ‘light output’ stond daarbij op 100. Je kan deze instellen tussen 50 en 100 en dat blijkt een mooie lineaire schaal te zijn, 50 levert net 50% van het de maximale helderheid. Met die 800 lumen kan je bij verduistering nog een 120 inch-beeld projecteren; bij wat omgevingslicht beperk je je beter tot 90 inch.

De Epson EF-72 doet het helaas minder goed voor contrast, waar we juist bij deze techniek hogere verwachtingen van hadden. We meten een contrastverhouding van 500 tot 600:1 zonder bijkomende beeldverwerking. Die is wel beschikbaar: de projector gebruikt een dynamische contrastinstelling, die het licht van de leds bij donkere beelden wat dimmer maakt. Dat geeft beter zwart, maar gaat natuurlijk ook ten koste van heldere lichtdetails.

In de Standaard beeldmodus, met dynamisch contrast op High Speed, krijg je zo een contrast van 2100:1. Dat dimmen is niet zonder gevaar, af en toe kan je de helderheid zichtbaar zien afnemen of toenemen (pompen), maar ik vond het net niet storend genoeg om de instelling uit te schakelen.

Zowel de Cinema als de Natural modus bleken te warm gekalibreerd, waardoor er een duidelijke roodtint in het beeld zat. De Standaard setting leunde beter aan bij een goede kalibratie, maar toont kleuren vrij fel verzadigd. Dat heeft voordelen bij omgevingslicht, want het beeld behoudt daardoor meer impact (voor liefhebbers: dat komt door het Helmholtz–Kohlrausch effect). Bij verduistering kan het wel wat intens lijken; laat de ‘Saturation’ instelling wat zakken als je dat wil verbeteren. De lcd-projector levert goed schaduwdetail.

HDR-weergave

De Epson ondersteunt de HDR10- en HLG-standaarden voor hdr-materiaal. De rgb led-lichtbron levert een ruim kleurbereik, al haalt het net niet de 90% P3. Dat is de grens die we aanhouden voor mooie hdr-weergave. De beelden variëren tussen goed, matig en eerder zwak.

Is de content kleurrijk en helder, dan is het resultaat prima. Donkere beelden lijden echter onder het beperkte contrast, en alhoewel er redelijk wat schaduwnuance is beoordelen we dat als zwak. De kalibratie toont dat beelden over het algemeen te donker zijn, en de Epson compenseert dat door de kleuren intenser weer te geven. Dat lukt redelijk goed, en het resultaat is zeker nog te genieten, maar we zouden over het algemeen sdr-materiaal aanraden boven hdr.

Geluidskwaliteit: Bose levert goed werk af

Vooraan op het toestel prijkt een badge met de naam Bose. Die luidsprekerfabrikant was daadwerkelijk verantwoordelijk voor het speakerontwerp, dat resulteerde in een 2x 5W audiosysteem. De prestaties daarvan zijn degelijk voor een draagbare projector. Er is voldoende volume, zij het net niet genoeg om actiefilms echt goed in de verf te zetten. De geluidskwaliteit is behoorlijk, zelfs voor wat muziek. De klank is vrij goed gebalanceerd, zonder overmatige scherpe tonen en met een duidelijk vleugje bas. Enkel wanneer we het volume opendraaien om onze metal-muziek te laten knallen, hoor je dat het systeem niet meer kan volgen. 

Conclusie

Met deze fraai ontworpen lcd-projector levert Epson een alternatief voor wie een draagbare projector zoekt, maar absoluut geen dlp-projector wil. Bijvoorbeeld omdat je gevoelig bent voor het regenboog-effect. Hij doet veel goed, maar laat ook behoorlijk wat steken vallen. Zo is het beeld relatief zacht, en valt het native contrast tegen. Weergave van hdr-materiaal is op zijn best wisselvallig. Daarnaast moet ook benoemd worden dat de EF-72 luidruchtiger is dan wenselijk, al vonden we het ventilatorlawaai niet irritant.

Dat gezegd hebbende, kan het apparaat zijn rol als draagbare projector prima vervullen. Hij is snel opgesteld, heeft voldoende helderheid en het contrast kan hij optrekken door dynamisch de led-lichtbron te dimmen. Prima beeldverwerking, zelfs met frame interpolation, zet ook ouder materiaal mooi op het scherm. Met Google TV heb je flink wat entertainment bij de hand, en de ingebouwde Bose luidsprekers leveren een degelijke klank.

Voor het hele pakket vraagt Epson wel een erg stevige prijs, die hadden we liever wat lager gezien. Voor 300 euro minder zouden we de EF-72 zeker aanraden, maar voor de huidige winkelprijs is de verhouding enigszins zoek.