Primare Allt-i-Ett review: dit is niet een soundbar (maar ook je TV-geluid klinkt er prachtig mee)
Op een afstandje - of op foto's - lijkt de Primare Allt-i-Ett op een soundbar, zij het een die dringend op dieet moet. Zie je 'm staan bij een televisie, verbonden met een hdmi-kabel, dan is dat helemaal een eenvoudige gedachtensprong. Toch zou het een vergissing zijn, want hoewel dit luxetoestel van Zweedse afkomst tv-geluid kan afhandelen, is het aanzienlijk ambitieuzer dan dat. Deze alleskunner met ingebouwde speakers beoogt een volledig hifi-systeem met losse luidsprekers te vervangen.
Primare Allt-i-Ett: het zit al in de naam
Komt de naam van dit toestel wat markant op je over? Veel wordt duidelijk, zodra je weet dat allt-i-ett in het Zweeds (en Noors) ‘alles-in-één’ betekent. De Primare Allt-i-Ett zegt daarmee direct al waarvoor het apparaat bedoeld is: als een geluidssysteem dat alles wil afdekken. Dat doet het op een manier die wat eigenzinnig overkomt, maar dan ook weer niet uniek is in zijn benadering.
Dat heeft weer alles te maken met zijn afkomst. Primare is een fabrikant – eerst Deens, later Zweeds – die al decennia actief is in de hifi-markt en met high-end surroundapparatuur. Dat zorgt voor een ander perspectief op een audioproduct, dan als een tv-fabrikant een soundbar in elkaar knutselt. Je ziet dat ook terug in de positionering. De Primare Allt-i-Ett heeft een adviesprijs van 2990 euro, waar in de praktijk van de markt weinig op af te dingen valt. Daarmee is het zeker geen impulsaankoop, waarvoor je eerder naar een gespecialiseerde dealer moet, dan dat je het bij een grote keten zal vinden.
Het is echt geen soundbar
Goed, de Primare Allt-i-Ett is dus geen soundbar, en mocht je dat beeld nog hebben door het langgerekte ontwerp, dan kan je het beter loslaten. Voor een soundbar is het te diep, te hoog en te zwaar. Zet je het voor een hedendaagste televisie op stand, dan blokkeert het een deel van het beeld. Tijdens het testen had ik bijvoorbeeld de TCL 75X11L op bezoek, als onderdeel van een test van het TCL Z100 Dolby FlexConnect-systeem. De Primare ervoor plaatsen bedekte meteen een flink deel van het scherm. Bij een muurgemonteerd scherm is het verhaal natuurlijk anders; de gebruikelijke LG OLED65C25 aan de muur zou geen last hebben van de 14 cm hoogte van de Allt-i-Ett.
Ook al kan het systeem tv-geluid verwerken via hdmi-earc, de Primare Allt-i-Ett hoort in een ander segment thuis. Het is echt een alternatief voor een versterker verbonden met twee losse speakers, oftewel een traditioneler muzieksysteem. Ook in dat segment zie je steeds vaker dat hdmi present is, zoals bij de recent geteste NAD C 3030S of de C 700 V2.
Niet de enige buitenbeen
Dit soort producten overbrugt steeds vaker de kloof die voorheen gaapte tussen hifi- en tv-geluid. De kritiek binnen de hifi-wereld op hdmi-verbindingen (die onder meer met jitter te maken had, maar ook met een soort aversie voor alles wat met ‘bioscoop’ te maken had), is ondergesneeuwd door de verwachtingen van consumenten.
Met dit toestel doet Primare unieke dingen, maar het is niet het eerste luxere alles-in-één systeem. Het Britse Naim lanceerde al in 2014 de Mu-so, een toestel dat recent een update kende met de Focal Mu-so Hekla [Focal is een zustermerk van Naim, nvdr]. Dit najaar verschijnt ook de DALI Vega, een gelijkaardig concept, dat wel andere klemtonen legt.
Lager geprijsd kom je de Evo One van Cambridge Audio tegen, en dan heb je nog de systemen van Sonoro, die vanuit het concept tafelradio naar iets veel breders geëvolueerd zijn.
3D-geluid, maar niet hoe je denkt
Toch neemt in dat grotere dan verwachte universum Primare een aparte positie in. De Allt-i-Ett pronkt met een groter formaat, waardoor er ruimte is voor een complexer speakersysteem. Hij komt ook met een ingang voor een draaitafel en met DAB/FM ingebouwd, zaken die je elders niet gauw vindt. Eveneens present is Primares Prisma-streamingplatform, met aanvullend een reeks andere streamingopties (waaronder AirPlay en Spotify Connect).
Misschien wel het meest onderscheidend: 3D-geluid, maar anders dan je misschien denkt. De Primare Allt-i-Ett is een stereosysteem, waarbij de speakers relactief dicht bij elkaar zitten. Omdat ruimtelijk geluid zoals van twee losse luidsprekers daardoor lastig is, gebruikt Primare het Bacch 3D-algoritme. Dit is ontwikkeld in het Princeton 3D3A Laboratory. Vanwege de hoge licentiekosten zie je het doorgaans alleen in duurdere systemen, zoals actieve speakers van Dutch & Dutch.
Ondanks de '3D' in de naam is hier geen sprake van surroundvirtualisatie: er worden geen speakers 'bijgerekend'. Bacch is ontwikkeld om het stereobeeld te verbeteren door crosstalk te verminderen. Dat is het fenomeen waarbij geluidsinformatie van het linker- of rechterkanaal bij het rechter- of linkeroor arriveert, en omgekeerd. Primare voorziet daarnaast op een aantal hifi-producten in eenvoudige kamerkalibratie; die functie is eveneens hier present.
Bouwkwaliteit van de Primare Allt-i-Ett: heel solide
Een alledaags design, daar pronkt de Allt-i-Ett niet bepaald mee. Op zich is het toestel een grote rechthoekige doos, met een rooster dat heel de voorkant bedekt. Als je het verwijdert zodat de drivers zichtbaar worden, dan krijg het meteen een veel technischere uitstraling. Rondom is het toestel afgewerkt in een donker houtfineer dat op afstand minder opvalt, met aan de achterzijde grote koelvinnen.
Kilo’s legt de Primare genoeg in de schaal. Met zijn 16 kg is het echt een solide gebouwd apparaat. Dat versterkt het aanwezige luxegevoel, al is het wel spijtig dat er geen lichtere kleurvariant is. “Hebben we onderzocht, maar zag er echt niet mooi uit”, zo vernamen we van een woordvoerder.
Hoe fraai de afwerking ook is, alle aandacht zal eerst uitgaan naar de opvallende brede strook die in het midden van voor naar achter loopt. Hier pakt de Allt-i-Ett uit met meerdere blikvangers. Te beginnen met een verzonken, grote volumedraaiknop omringd door een brede witte ledring. Daarrond bevinden zich vier verlichte touchknoppen, onder meer om het toestel in of uit te schakelen en een ingang te kiezen.
Twee is beter dan één
Er net boven vind je een touchscreen waarop je bijvoorbeeld mediacontrols ziet verschijnen. Maar ook een virtueel toetsenbord, om bijvoorbeeld het wifi-wachtwoord in te voeren. Instellingen pas je hierlangs aan, wat de Allt-i-Ett een zeldzaam apparaat maakt dat je zonder app kunt instellen.
Wat is beter dan één scherm? “Twee schermen, natuurlijk”, moeten ze bij Primare gedacht hebben. Het is wel iets bijzonders geworden. Het tweede display is er puur om informatie te tonen, zoals metadata en een albumhoes van de afgespeelde muziek. Het is ook gemotoriseerd: je kunt het via de afstandsbediening of app kantelen. Het kan van helemaal plat tot bijna 90° rechtop. Die laatste modus is fijn bij muziek, omdat je dan ziet wat er speelt; bij het tv-kijken wil je juist geen afleidend scherm zien en kantel je het dus naar beneden.
Of het tweede scherm nu echt nodig is? Het is een designbeslissing die de Allt-i-Ett in elk geval onderscheidt van soortgenoten. Het past ook echt in het totaalontwerp; de integratie klopt helemaal. Je mag het tweede scherm overigens absoluut niet met de hand van positie veranderen; dat zou het mechaniek beschadigen. Als je jongere kinderen hebt, is dat wel een aandachtspunt. Ik kan me voorstellen dat het voor kinderhanden heel verleidelijk wordt om eraan te prutsen.
Het was prettig geweest als je per ingang een vaste schermpositie kon vastleggen. Zo zou het logisch zijn om het tweede display automatisch in te klappen als je hdmi e-arc kiest, terwijl het scherm omhoog komt tijdens het streamen. In de app is er al de mogelijkheid om per ingang diverse zaken in te stellen, dus wie weet kan Primare dit nog eens inbouwen…
Complexere woofer-opstelling
De technische opbouw van de Primare Allt-i-Ett is behoorlijk gesofistikeerd. Nu zijn apparaten zoals deze altijd wel complex. Je moet nu eenmaal veel drivers en DSP gebruiken om geluid correct uit zo’n ontwerp te krijgen. Primare zegt zelf dat ze het ontwerp geoptimaliseerd hebben met een Klippel NFS 3D-opstelling. Dat is een robotsysteem dat in honderden posities rond een speaker metingen verricht.
Wat opvalt is de ongewone complexiteit van het woofergedeelte, dat zorgt voor de bas. Primare opteerde voor een array van zes woofers: twee aan de voorkant, twee aan de achterkant en twee naar onderen gericht. Ze worden door een aparte versterker aangestuurd en zorgen cumulatief voor een sterke basrespons.
Daarnaast zijn er aan de voorkant twee tweeters en twee drivers die zorgen voor de belangrijke middentonen, opnieuw met een eigen versterkingsgedeelte. Merk op dat er geen naar boven gerichte speakers zijn; het doel is echt niet om Atmos-geluid te verspreiden zoals een soundbar dat doet.
Instellen van de Primare Allt-i-ett: via het scherm
Zoals gezegd kun je het touchscreen volledig gebruiken om de Allt-i-Ett in te stellen. Tijdens dat proces krijg je de ongewone vraag of je een pincode wilt instellen, zodat derden niet zomaar je Zweedse muziekdoos kunnen bedienen. Je kunt dit overslaan. Tenzij je de muzieksmaak van je huisgenoten écht niet vertrouwt, zou ik dat ook gewoon doen.
Zoals nagenoeg elk audiotoestel tegenwoordig, krijgt de Allt-i-Ett updates binnen. Dat gebeurt niet elke week, wat ergens wel positief is. De update die het toestel binnenhaalde net na het uitpakken duurde overigens tien minuten om te installeren.
Primare is een bedrijf dat al veertig jaar hifi bouwt en op het vlak van updates heeft het een goede reputatie. Er zitten aardig wat streamingproducten in het portfolio (zoals de kleinere SC15 MK2 of de mini NP5, maar ook de high-end PRE35) die enkele keren per jaar software-updates krijgen. Het merk is ook sterk in handleidingen en support, niet onbelangrijk bij een duur product zoals dit.
Streaming via Prisma
Primare ontwikkelde een flink aantal jaren geleden zijn eigen Prisma-platform. Je vindt het terug in alle toestellen met streaming van de Zweden. Aanvankelijk was het heel sterk rond Chromecast gebouwd, met enkel de mogelijkheid om muziekbestanden af te spelen via dlna of vanaf usb in de Prisma-app zelf. Van die begintijd erft het nog altijd een sobere interface die vooral op kleinere schermen goed tot zijn recht komt. De grafische rijkdom van sommige andere platforms zie je hier minder, onder meer als je door je muziekcollectie scrollt. Functioneel zit het goed in elkaar.
In de Prisma-app kun je verder ingangen selecteren (dus ook fysieke, zoals de tv). Hier biedt de Allt-i-Ett ook de enigszins verwarrende keuze tussen Radio, FM en DAB. Het eerste is dus internetradio.
Als je een platenspeler aansluit, moet je bij de instellingen trouwens de "A1" naar de phono-modus omschakelen. Dit zorgt ervoor dat de zwakkere signalen van het element op een draaitafel voldoende worden versterkt. Je kunt bij de Allt-i-Ett enkel uit de voeten met een moving magnet-cartridge, maar dat zijn ook de meest voorkomende elementen op platenspelers van minder dan 1000 euro.
Rijkere ervaring via Qobuz en Tidal
De afgelopen jaren werd de Prisma-app uitgebreid met extra geïntegreerde streamingdiensten en internetradio. Qua diensten is het aanbod beperkt tot Qobuz en Tidal – een duo dat vooral bij hifi-liefhebbers populair is, omdat ze streams in een hogere kwaliteit aanbieden. De Allt-i-Ett ondersteunt ook de Connect-functies van deze diensten, wat prima werkt. De apps van beide diensten zijn heel rijk aan informatie, dus als je abonnee bent van een van de twee, is werken vanuit de native app wellicht aangenamer.
AirPlay, Bluetooth en Chromecast ontbreken ook niet op het streamingmenu, evenals als Spotify Connect en Roon Ready. De Allt-i-Ett was echter nog niet Roon-gecertificeerd toen hij werd getest, waardoor hij wel in de muzieksoftware verscheen, maar nog niet gebruikt kon worden.
TV kijken met de Primare Allt-i-Ett
Primae levert een afstandsbediening bij de Allt-i-Ett, waarmee je naast het apparaat zelf en de app een derde manier hebt om het te bedienen. De remote is aan de grote kant, hetzelfde luxere exemplaar dat Primare ook bij z’n hifi-spullen meelevert. Het werkt prima, ook in een verduisterde ruimte, dankzij een knop waarmee je de achtergrondverlichting bij de toetsen activeert. Een minpuntje zijn de toetsen waarmee je het scherm kantelt. Dat zijn kleinere toetsen die een binnenring vormen tussen functietoetsen en een centrale select-knop. Die zijn niet heel eenvoudig te bedienen, je moet goed mikken.
Er is nog een ongebruikelijke functie ingebakken in de remote. Via de ruwido infrared-app kun je hem configureren om je tv volledig te bedienen. Dat kan dan door op de TV-knop te drukken, zodat de remote in een tv-modus komt. Het instellen is eenvoudig. In de app, die je door vijf seconden op een knop te drukken verbindt met de remote, geef je aan welke tv je bezit. Daarna wordt de Primare-remote geprogrammeerd met de juiste IR-codes.
Bacch 3D op de Primare Allt-i-Ett
In de app kom je via de optie Settings bij een reeks instellingen. Hierin moet je afdalen (onder de optie Audio) om de equalizer, Bacch 3D en de RoomEQ-kamerkalibratie op te sporen. Het is een krachtig trio, waarmee je de weergave flink kunt aanpassen; ze hadden wel wat minder diep weggestopt mogen zijn. Ook was wat meer uitleg prettig geweest. Daar staat tegenover dat Primare online veel informatie beschikbaar stelt, wat compenseert voor de sobere app-ervaring op dit vlak.
Bacch 3D heeft vooral als doel om het stereobeeld helderder te maken. Je kunt dit doorlopend in- en uitschakelen, waarvoor ik graag op de meegeleverde afstandsbediening een knop had gezien. Die is er echter niet. Heel belangrijk om dit algoritme goed te laten werken, is dat je in de app aangeeft hoe ver je van de Allt-i-Ett af zit. Het berekent namelijk de crosstalk-correctie in functie van de positie van de luisteraar. Het is iets wat je meteen hoort.
Kamerkalibratie is een nuttige toevoeging
Met kamerkalibratie kan je de weergave van de Allt-i-Ett aanpassen aan de ruimte. Dat is nuttig, want de vorm en aankleding van een kamer kunnen een grote invloed hebben op het geluid. Bijvoorbeeld door de bas wolliger te maken, met afnemende verstaanbaarheid van stemmen als gevolg. Een basiscorrectie gebeurt al wanneer je in de app of op het scherm aangeeft waar het toestel staat (vrijstaand, bij een muur of in een hoek). De RoomEQ-functie gaat nog een stap verder.
Zoals bij de meeste kalibratiefuncties moet je eerst een meting uitvoeren. Met een iOS-toestel kan dat meteen vanaf je iPhone of iPad. Als je een Android-apparaat hebt, moet je een Zen Microphone aanschaffen voor 125 euro (of ergens lenen). Welke optie je ook kiest, de procedure blijft hetzelfde: een zestigtal seconden lang produceert het toestel ruis, terwijl jij met de microfoon door de ruimte zwaait. Het klinkt gek, maar je krijgt op dit punt genoeg uitleg in de app en het is zo voorbij. Aan het einde krijg je een filter dat de weergave aanpast. Je kunt dit altijd in- en uitschakelen om het verschil te horen.
De Room EQ-kamerkalibratie die Primare gebruikt is afkomstig van een extern bedrijf. Anderen gebruiken het ook; ik kwam het al tegen bij onder meer Canvas en actieve speakers van Triangle. Het is vrij basaal, maar kan wel effectief zijn. Mijn ervaring is wel dat als je ontevreden bent over het resultaat, je het beste de meting opnieuw doet. Er zit toch wat variatie in de data die je zo verzamelt.
Zo klinkt de Primare Allt-i-ett: compleet geluid met veel detail
Door zijn omvang heeft de Allt-i-Ett voldoende ruimte en intern volume om de woofers op een goede manier te implementeren. Anders gezegd: je mag van een toestel als dit een volwassen basweergave verwachten. Een subwoofer via een kabel aansluiten kan, maar of dat nodig is? Als ik tracks van het kekke MEUTE-album Live in Paris afspeel, met een reeks technocovers gebracht door een fanfare (met elektronische ondersteuning), dan is het antwoord ‘nee’. 'Gula' (oorspronkelijk van deadmau5) of 'Hey Hey' (van Dennis Ferrer) zijn voorzien van een perfecte, dreunende baslijn. Bij 'Hey Hey' heb je halverwege een sousafoon die staccato blaast, met korte tonen die snel op elkaar volgen.
Bacch is best een subtiele techniek, maar bij dit stukje was het verschil tussen het algoritme aan of uit goed te merken. Mét werden de krachtige basnoten meer deel van de gehele opvoering; zonder werd die sousafoon een solist die uit de mix sprong. Ik vond het minder een geval van ‘dit is beter dan dat’, eerder een kwestie van ‘dit valt meer in de smaak dan dat’.
Qua ruimtelijkheid was Bacch wel echt een plus bij het excentrieke 'Space for the Papa' van meestergitarist Jeff Beck; bij nummers van de 'Halcyon'-release van Kingfishr was het minder overtuigend. Het lijkt toch sterk af te hangen van hoeveel informatie er in de opname zit. Een gecomprimeerd popnummer uit de studio versus een live-opname met veel ruimtelijke informatie: het is een groot verschil.
Echt hifi-geluid
Globaal genomen komt er uit de Allt-i-Ett een verfijnd, detailrijk geluid dat inderdaad veel dichter bij hifi-apparatuur staat dan bij soundbaroplossingen. Uit de doos vond ik het een warm, zelfs een beetje donker geluid. RoomEQ voegde een stukje helderheid toe, wat maar bewijst dat je de invloed van een kamer niet mag onderschatten. Daarna nog in de equalizer de hogere frequenties iets versterken kan ook dan nog de moeite waard zijn, met name als je bij tv-programma’s wat meer fijn detail wilt.
Met een nummer als ‘The Slow Descent Has Begun’ van A Winged Victory For The Sullen hoorde ik ook goed het verschil met een klassieke soundbar. Hoewel deze trage muziek schijnbaar weinig informatie bevat, is het juist bij dit systeem te horen dat die indruk niet klopt. De trage noten die spelen hebben bij dit systeem textuur, waardoor ze ook op strijkers lijken.
Zeker de lagere tonen van deze track, die bij een soundbar worden doorgestuurd naar een goedkoop subwooferdesign, zullen bij zo'n oplossing als een ongenuanceerde bastoon klinken. Op dat vlak toont de Allt-i-Ett dat een systeem als dit meer te bieden heeft dan een fraaie afwerking.
Geslaagd tv-geluid, maar geen surround
Het is al meerdere keren benadrukt in deze review: de Primare Allt-i-Ett is geen soundbar. Hij kan echter wel perfect tv-geluid afspelen, als je maar een goede plaatsing voor het scherm kunt vinden. Hij profiteert enorm van zijn uitgebreide woofer-array om een heel vol geluid te produceren, wat bijvoorbeeld mannelijke stemmen een stuk authentieker maakt. Kijken naar Steven Spielberg en zijn favoriete componist in de documentaire 'Music by John Williams', terwijl ze vertellen hoe de iconische Jaws-soundtrack tot stand kwam, was dan ook zeer aangenaam.
Niet alleen omdat dat ta-dum, ta-dum van de muziek echt impact had, maar ook omdat de schertsende conversatie tussen de twee heel gezellig werd gebracht. Series die sterk leunen op pop- en rocknummers, zoals ‘The Burroughs’ (Netflix) of ‘The Bear’ (Disney+), kwamen daardoor eveneens geslaagd uit de Primare. Het is natuurlijk geen surround(simulatie), wat bij actiefilms niet echt een omhullend gevoel geeft. Veel geluidseffecten komen weliswaar goed uit de verf via stereo, maar het is niet hetzelfde – je mist het hoogte-effect dat je met een Atmos-soundbar kunt krijgen.
Toch denk ik dat veel mensen best gelukkig zouden zijn met wat de Allt-i-Ett te bieden heeft, omdat hij tv-geluid heel compleet aanlevert en niet vanuit één punt. Even snel een paar afleveringen van 'Star City' op Apple TV meepikken was best fijn; het Primare-speakersysteem zorgde ervoor dat de dreigende sfeer via de soundtrack effectief werd overgebracht. Dialogen klinken via soundbars soms wat dun, terwijl bij twee aparte speakers de plaatsing erg belangrijk is om te zorgen dat stemmen echt uit het scherm komen. De Allt-i-Ett doet deze beide zaken met verve.
Conclusie
Goed, nog één keer: de Allt-i-Ett van Primare is géén alternatief voor een JBL Bar 1300MK2 of Samsung HW-Q990-lijn. Het vertrekpunt is weergave van muziek, wat dit toestel voortreffelijk doet. Met het Bacch-algoritme overwint de Allt-i-Ett op sonisch vlak vaak (maar niet altijd) de beperkingen van geluid dat vanuit één punt afstraalt. Daardoor komt het dichter te staan bij ‘echte’ stereo, geleverd via twee aparte speakers. Dat is dan ook de vergelijking die je wél moet maken, gegeven dat dit een systeem een prijskaartje draagt waarvoor je ook een mooie versterker met bron en losse speakers kunt aanschaffen.
Het grote voordeel bij de Allt-i-Ett is dat je een knap gebouwd geheel koopt dat relatief weinig plaats inneemt. Zo kan het, in bepaalde omstandigheden, ook als soundbar dienen. Toch is de Allt-i-Ett eerder een muzieksysteem dat ook op een dressoir in de eetkamer kan staan. Ik vermoed stilletjes dat mensen in eerste instantie voor de vorm en het concept zullen vallen. Gelukkig heeft de Primare Allt-i-Ett naast zijn fraaie voorkomen en solide bouw ook zeer sterke prestaties op het vlak van muziekweergave. Voor een toestel dat in essentie een compromis is, voelt het zo zeker niet aan. Dat is misschien wel het grootste compliment dat we dit systeem kunnen geven.
Primare Allt-i-Ett
| Primare Allt-i-Ett in een oogopslag | |
| Afmetingen | 69 x 30,3 x 15 cm (BxDxH) |
| Gewicht | 16 kg |
| Aansluitingen | HDMI eARC Optisch digitaal x2 Coaxiaal digitaal USB-A Stereo RCA (incl. phono) FM / DAB antenne RJ45 LAN (10/100 Mbps) x2 (in/uit) Subwoofer uit Trigger out, IR out |
| Draadloos | WiFi 6 Bluetooth 5.0 Ontv.: aptX, aptX HD, SBC, AAC Zend.: SBC, aptX |
| Streaming | AirPlay 2, Qobuz Connect, Tidal Connect, Spotify Connect, Prisma |
| Versterking | 300 W piekvermogen |
| Drivers | 6 x 10 cm woofer 2 x 10 cm midrange driver 2x 1,9 cm waveguide tweeter |
| DSP | Positie (vrijstaand, bij muur, bij hoek) Auto Room EQ (iOS/Zen mic) 11-band EQ BACCH 3D Spatial Audio |
| Bestandstypen | (via USB) PCM tot 768 kHz, 32-bit DSD tot DSD512 AAC, AIFF, DSF, DFF, M4A, MP3/MP4, ALAC, FLAC, WAV, APE, WMA, OGG |
| Fabrikantinfo | Lees meer bij Primare |
| Adviesprijs | € 2990 |
| Koop bij | iEar |