ASUS NUC 16 Pro review: Core Ultra X biedt indrukwekkende videoprestaties

Uiteraard verschijnt dezer dagen een toenemend aantal laptops op basis van Intel Core Ultra Series 3 (codenaam: Panther Lake) processors. Laptops zijn leuk, maar hebben de onhebbelijke eigenschap van een relatief dun chassis met beperkte ruimte voor koeling - en de noodzaak enigszins efficiënt met het verbruiksbudget om te springen, met oog op de accu. Met een next unit of computing, zoals de Intel-tegenhangers van de Mac Mini eigenlijk heten, heb je dat soort beperkingen niet. De Asus NUC 16 Pro is géén gaming nuc zoals de ROG NUC, maar komt wel - in dit geval - met het topmodel van de nieuwste Intel laptopchips, een stevige externe voeding en degelijke koeling. Kortom, een mooi apparaat om te zien wat Panther Lake potentieel in de mars heeft.

ASUS NUC 16 Pro: niet meer vierkant

Zoals bekend nam Asus in 2023 de NUC over van Intel. Het bedrijf produceerde de mini-pc's al, dus heel veel veranderde er tot dusver niet. De NUC 14 Pro Plus week wat af met een meer rechthoekige in plaats van vierkante vormgeving, wat voor de opvolger ook gold. De 'gewone' Pro NUCs waren vierkant, maar de Asus NUC 16 Pro is dat niet meer. Kennelijk was er toch wat extra ruimte nodig, voor afvoer van warmte, voor een extra ssd-sleuf en extra aansluitingen. Hoe dan ook, waar de voorganger pakweg 11 bij 11 cm mat, is dit exemplaar ongeveer 14 x 11 cm.

Meer aansluitingen - verderop meer daarover - zijn altijd leuk, maar dat de NUC 16 Pro groter wordt zal niet door iedereen gewaardeerd worden. Aan de Vesa-bevestiging (het plaatje ervoor zit in de doos) lijkt weinig veranderd. Zolang het niet uitmaakt dat het apparaat aan weerszijden iets uitsteekt, maakt het weinig uit. Toch wringt het ergens, want het verkleinen van de pc vormt juist het bestaansrecht van de next unit of computing. Groter worden past niet in dat verhaal. Zoals op bovenstaande foto's te zien is, is hij niet meer in alle dimensies kleiner dan een Mac Mini - wat bij de NUC 13 nog wel het geval was.

Anders dan de Plus-versies (en een 16 Pro Plus is er vooralsnog niet) is het apparaat gewoon in saai zwart uitgevoerd, met de externe front-aansluitingen links uitgelijnd. Het wit met zilver en gecentraliseerde aansluitingen van de Plus-modellen oogt dan toch fraaier, maar goed - deze dingen belanden zo vaak uit het zicht (achter een monitor of onder een bureau) dat veel tijd voor design misschien gewoon zonde is.

Uitvoeringen van de ASUS NUC 16 Pro

De NUC 15 Pro was er in een hoge en een lage versie, beide met een reeks aan Core Ultra Series 2 processors. De NUC 16 Pro is er óók in twee versies, maar dat heeft meer te maken met de gebruikte Panther Lake versie. Die is er immers in een 'gewone' variant met 'Intel Graphics' en in een X-versie met 'Intel Arc Graphics'. Dat is een simplificatie, maar de X7 en X9 chips komen wel met een aanzienlijk krachtiger ingebouwde videokaart. Deze B390 (B voor Battlemage, mocht je dat leuk vinden om te weten) zet een gigantische stap vooruit in rekenkracht. Tenminste, vergeleken met wat Intel bood in de Core Ultra 200H en 200V processors (respectievelijk Arrow Lake en Lunar Lake). Daar komen we op terug.

Het heeft ook een forse consequentie voor hoe Asus de NUC 16 Pro levert. De modellen met Core Ultra X moeten namelijk op het moederbord gesoldeerd geheugen hebben. Dit zogeheten lpddr5(x) biedt hogere bandbreedte en lagere latencies dan de klassieke so-dimms. Die kan je wel nog gebruiken in de andere versie van de NUC 16 Pro. Voor dit artikel ontvingen we de uitvoering met Intel Core Ultra X7 358H en 64 gigabyte lpddr5x-8533 geheugen. 

De versie zonder X7 of X9 is er met een Core Ultra 7 356H of een Core Ultra 5 325, die een aanzienlijk bescheidener prestatieniveau belooft. Asus levert de NUC 16 Pro volgens de eigen site als mini-pc (met geheugen en opslag), als  barebone kit (zonder geheugen en opslag) en als single-board computer oftewel kale printplaat zonder kastje of voeding.

Aardig wat aansluitingen

Op het langgerekte kastje heeft Asus aardig wat aansluitingen aangebracht - maar ook heel wat aansluitingen weggelaten. Voorop een 10 Gbit/s usb-c poort en twee 10 Gbit/s usb-a aansluitingen, achterop twee keer usb-c met Thunderbolt 4 en displayport 2.1, nog eens twee 10 Gbit/s usb-a poorten. Verder twee keer hdmi 2.1 (helaas beperkt tot 4K60, om onduidelijke redenen), óf 2x DP 2.1 (afhankelijk van de gekochte versie). Verder een aansluiting voor de externe 120 watt-voeding en maar liefst twee 2,5 GbE netwerkpoorten. Daarmee lonkt Asus naar gebruik aan de 'edge', dus als lokaal alternatief voor (of extensie van) rekenkracht in de cloud. Veel netwerkbandbreedte moet goed aansluiten bij de niet onaanzienlijke AI-rekenkracht van het kastje.

Wat er niet op zit (net als ook ontbrak op de NUC 15 Pro): een 3,5 mm audio poort, een behoorlijke misser voor bureaugebruik wat mij betreft. Ja, in veel scenario's zal je je hoofdtelefoon wel in een aangesloten monitor prikken. Of iets draadloos gebruiken. In dit geval zal je wel moeten, want de enige audio-uitvoer op het apparaat is digitaal, via hdmi en displayport. Ook een geheugenkaartlezer schittert door afwezigheid, terwijl een krachtig kastje als dit best leuk zou zijn voor een video- of fotograaf.

Bij de ASUS NUC 15 Pro kon je in de hoge versie extra connectoren toevoegen met een printplaatje. Asus stelt voor de NUC 16 Pro met een uitbreiding te komen met alternatieve (hogere) deksels. Daarmee zou je o.a. vga, rs232, meer usb 2.0-poorten en ook audio-uitbreidingen moeten kunnen toevoegen.

Draadloos is de connectiviteit dik in orde, met ondersteuning voor WiFi 7 en Bluetooth 6.0.

Binnenwerk van de ASUS NUC 16 Pro: kunststukje

Intern is de NUC 16 Pro een kunststukje. Gaming laptops mogen over indrukwekkende koeling beschikking, die maakt Asus óók - en de opgedane kennis lijkt regelrecht overgezet in deze NUC. De printplaat wordt grotendeels bedekt door koper, waaronder drie heat pipes om warmte af te voeren. Een grote ventilator aan de bovenkant blaast warme lucht naar beide zijkanten weg langs twee sets koelribben. Een aparte ventilator onder de printplaat zorgt voor koeling van het werkgeheugen.

Die printplaat biedt aan de onderkant ruimte aan twee m.2 ssd's met een volledige lengte van 8 cm (m.2 2280). Die kan je bovendien plaatsen zonder schroevendraaier, net als op recente grotere moederborden. Eén ervan is geschikt voor pci-express 5.0, de ander is pci-e 4.0. Een derde m.2 sleuf bevat de netwerkkaart. Asus heeft de extra breedte in elk geval benut.

Hóe duur?!

In combinatie met een 1 TB Samsung PM9E1 (een soort 9100 Pro voor systeembouwers) pci-express 5.0 ssd moet de ASUS NUC 16 Pro met Core Ultra X7-358H en 64 GB lpddr5x-geheugen maar liefst 3600 euro kosten. Dat is voornamelijk theoretisch, want deze uitvoering lijkt vooralsnog nergens te koop, net zo min als een versie met 96 GB. De variant met 32 GB en 1 TB ssd zien we bij een handvol retailers voor rond de 1850 euro, al kan niemand uit voorraad leveren. Nog altijd erg veel geld, maar pakweg 1750 euro voor 32 GB werkgeheugen vinden we nogal straf.

De B390-loze tegenhanger met Core Ultra 7 356H kost officieel 799 euro, en is online al voor wat minder te vinden. Dat is wel zonder geheugen of opslag. 64 gigabyte ddr5 in so-dimm formaat kost op moment van schrijven rond de 600 euro, minimaal. Een 1 tb pci-e 5.0 ssd komt op pakweg minstens 150 euro. Zeg 1400 à 1500 euro voor een vergelijkbaar uitgeruste NUC 16 Pro zónder X-processor - en de meerprijs van de B390-versie met gesoldeerd geheugen wordt duidelijk. 

Daarmee is ook duidelijk dat deze NUC in deze uitvoering voor vrijwel niemand een aanrader gaat zijn. Ook in de huidige knotsgekke pc-markt - of misschien juist nu - zal de pc-bouwer in spe elke euro drie keer omdraaien, om hem vermoedelijk met een zucht in wat meer geheugen of opslag te investeren. Pakweg 2000 euro's stukslaan op integrated graphics, hoe leuk ook, is voor vrijwel geen gebruiksscenario te verantwoorden. Een NUC kocht je nooit al voor bang for the buck, maar wie nu compactheid prioriteert zal nog eerder bezuinigen op rekenkracht.

Alleen voor niches

Asus positioneert dit apparaat als optie voor 'edge computing': veel rekenkracht op plaatsen in de periferie buiten de cloud. Denk aan industriële installaties, iets om een pakhuis te beheren en wellicht met lokale ai te optimaliseren. Tegelijkertijd roept de mogelijkheid om vier schermen aan te sluiten om inzet voor surveillance of in financiële instellingen. Er zullen vast niches te bedenken zijn, maar het moet wel heel specifiek worden wil de combinatie van specs en het prijskaartje te verantwoorden zijn. Dat is ontzettend jammer, want de prestaties zijn indrukwekkend. Met een leuker prijskaartje zou je hier een fijne lichtgewicht game pc voor de huiskamer in kunnen zien, voor retrogames en emulatie, maar ook voor een hoop reguliere pc games. Voorlopig is dat geen realistisch scenario.

Het maakt de Asus NUC 16 Pro voor nu vooral interessant als benchmark: hoe presteert Intels nieuwste generatie laptopprocessor, ongehinderd door thermische beperkingen? Dat laatste is wat gechargeerd, want in een gaming laptop past héél wat effectieve en zware koeling. Maar zoals gezegd heeft Asus ook een stevige koeling - die ook goed hoorbaar, zij het nog acceptabel, is onder belasting - in deze NUC gestopt. Dus hoe doet de Panther Lake subtopper het in de praktijk?

Prestaties van de ASUS NUC 16 Pro (en de Intel Core Ultra X7 358H)

Om dat uit te vinden, draaiden we een flink aantal tests op de ASUS NUC 16 Pro. Zowel synthetische benchmarks als zogenaamde traces van echte programma's. Daarnaast hebben we gekeken naar de prestaties in diverse games. Dat hebben we overigens voor veel tests twee keer gedaan, want begin april installeerden we nog een flinke update met Intel drivers voor onder meer de igpu. Dat ging helaas niet via de Windows Update, we moesten er eerst een apart stukje software voor installeren - waarop een andere Intel toepassing ons weer attendeerde. Handig is anders, maar goed.

Zoals hierboven al uiteengezet (zie kader) verschilt de Core Ultra X7 358H fors qua architectuur en opbouw van de voorganger, de Core Ultra 7 255H die in de NUC 15 Pro zat. Op papier lijkt het een 'minder' gespecificeerde processor, met 4 in plaats van 6 P-kernen en overwegend lagere klokfrequenties. Dat de testscores die van de 255H overwegend niet alleen evenaren, maar veelal ook overtreffen, is dan ook indrukwekkend. De single threaded prestaties in Cinebench R23 en 2024 liggen praktisch op hetzelfde niveau, of iets lager - vermoedelijk door de wat lagere kloksnelheid. In Geekbench liggen ze juist iets hoger.

De multithreaded prestaties zijn over de hele linie hoger. In Geekbench 6 ruim 15%, in Cinebench 2024 bijna 12%. Dat is ruimschoots voldoende voor de generationele verbetering die je mag verwachten van 10 procent of meer. Tegelijk jeukt het wel een beetje: hoeveel krachtiger zou Panther Lake met 6 P-cores wel niet zijn geweest? Of met een nog wat hogere kloksnelheid? Dat is iets dat Intel vooralsnog in het vat laat zitten.

Balanced is prima

Waar we overigens ook echt grote verbetering zien: PCMark10, waar de score toeneemt met bijna 30 procent. Doorgaans zou ik denken dat de snellere pci-e 5.0 ssd daaraan bijdraagt, maar die presteert niet volgens verwachting - zie hieronder. Het zegt dus meer over de totale systeemprestaties, inclusief de ingebouwde videokaart.

Dat is zeker bij de X7 (en X9 en X5) de grote klapper van Core Ultra Series 3: de B390 videokaart blaast de Arc Graphics 140T (van de 255H) en 140V (van de 288V uit de NUC 14 Pro AI) uit het water. Sterker, ook de Radeon 890M (Ryzen Z2 Extreme) en 880M (Ryzen AI 9 3xx en 4xx) passeert hij ruimschoots. Dat mag wel benadrukt worden, want tot dusver kon Intel de igpu van AMD hooguit net bijhouden. 'Battlemage' streeft deze riant voorbij. 

De enige uitzondering is de Radeon 8060S die in de AI Max cpu's van de concurrent zit - die is nog wel duidelijk sneller, zeker in de veeleisender tests.

Alle tests zijn uitgevoerd met standaard bios-instellingen. Daarin zijn niet veel overklokopties, maar dit is wel een Asus-apparaat. Met andere woorden, er is een 'Performance'-instelling. Die schakelt ook met een de koeling een tandje harder. Enig testen wijst uit dat de processorsnelheid dan nog wat hoger uitkomt. Heel veel scheelt het echter niet, minder dan een procent - terwijl de geluidsproductie danig toeneemt. Lekker op Balanced laten, dus.

Matige SSD- en goede AI-prestaties (en er wordt duidelijk aan gewerkt)

Overigens vallen de prestaties van de (Samsung PM91E) pci-e 5.0 ssd vies tegen. In PCMark 10 noteren we nog geen 400 MB/s. Ter vergelijking: de Samsung 9100 Pro haalde op ons testplatform 868 MB/s in diezelfde test. De PM91E is een marginaal minder gespecificeerde versie van de 9100 Pro voor oem-fabrikanten - het verschil in prestaties dat we zien, is daarom vreemd. Of dit ligt aan de 1TB-ssd (die minder goed zal presteren dan grotere formaten) of de Intel storage controller (die op Core Ultra 200 ook beduidend minder presteert) blijft vooralsnog de vraag.

De AI-prestaties ten slotte - op basis van Geekbench AI - zijn fors hoger dan zowel die van de NUC 14 Pro AI (op basis van Lunar Lake) als die van de NUC 15 Pro (Arrow Lake). Over nut en noodzaak van lokale AI valt nog altijd te discussiëren, maar het is mooi meegenomen als je een toepassing hebt die hiervan kan profiteren.

Omdat we de NUC 16 Pro wat langere tijd konden testen, hadden we de mogelijkheid meerdere updates van Intel te ontvangen. Een test begin april leverde dan ook andere resultaten op dan begin maart. Gemiddeld over alle tests namen de prestaties ruim 6% toe. Dat was wel vooral op het conto te schrijven van verbeteringen in de grafische en npu-prestaties; de cpu-prestaties namen juist marginaal af. De opslagprestaties namen ook toe met een kleine 4 tot 6 procent, afhankelijk van de test. Een latere update bracht hier geen noemenswaardige verandering in - de prestaties in CrystalDiskMark werden wel iets beter, maar in real life traces in PCMark10 niet.

Gamen op de ASUS NUC 16 Pro

Doorgaans zou 'gaming' geen kopje nodig hebben in een NUC-review, maar de B390 videokaart in de 'X'-processors van de Core Ultra Series 3 is duidelijk van een ander kaliber dan de doorsnee igpu. Om die reden hebben we ook wat 'echte' games gedraaid, en zo een indruk gekregen van de gameprestaties.

Cyberpunk 2077, nog altijd een veeleisende titel, leverde met de door de game geadviseerde instellingen nog geen 30 fps op. Dat is net speelbaar te noemen. Met wat aanpassen - en met name met het inschakelen van XeSS Frame Generation - is echter een aardige snelheid te verkrijgen. Ruim 45 fps in qhd met nog enige raytracing (zonder frame generation), en nog iets meer in 4k ultra hd zonder ray tracing (met frame generation). In full hd zijn nog soepeler beelden te verkrijgen. We testten met meerdere B390 drivers, zoals je in de screenshots kan zien. In Cyberpunk 2077 leverden die updates in dezelfde benchmarks pakweg 10 procent winst op, wat merkbaar verschil maakt. 

Forza Horizon 4 noteerde aanvankelijk slechts 30 fps, maar deze oudere titel heeft moeite om het potentieel van de nieuwe videokaart te herkennen. Net als bij apparaten op basis van een Qualcomm chip verschijnt een melding dat de videokaart niet toereikend is. Toch haalden we met een vrijgegeven doelsnelheid 115 beelden per seconde in full hd; met v-sync actief is 60 fps zonder meer mogelijk. En anders dan bij Qualcomm cpu's zijn er geen problemen met texturen in deze game.

Shadow of the Tomb Raider ten slotte draaiden we in eerste instantie in 4K (simpelweg omdat dit de resolutie van het aangesloten scherm was). Met de laagste kwaliteitsinstellingen leverde dat 44 fps op in de ingebouwde benchmark - en dat is zonder enige AI scaling. Precies datzelfde resultaat kregen we met de kwaliteit op 'medium' en XeSS op 'balanced'. Met de resolutie op qhd en dezelfde instelling behaalt de game 78 fps (zonder XeSS blijft 56 fps over).

Dat zijn hele nette resultaten. Doorgaans testen we igpu's op full hd met minimale kwaliteitsinstellingen. Framerates van 30 fps zijn dan mooi meegenomen, alles erboven is winst. De B390 laat zien dat ook spelen met qhd en zelfs 4K uhd haalbaar is, mits je gebruik maakt van Intel XeSS upscaling. Hou je het op gamen in full hd, dan mag je rekenen op aanzienlijk hogere prestaties, in hogere beeldkwaliteit, dan bij de meeste andere ingebouwde videokaarten.

Conclusie

Dankzij de rampocalyps (of ramgeddon), zoals de tekorten in de geheugenmarkt wel worden aangeduid, zijn het rare tijden in de techmarkt. De ASUS NUC 16 Pro met Core Ultra X7 cpu zou vermoedelijk nooit echt goedkoop zijn geweest, maar 3600 euro is simpelweg absurd. Om die reden laten we de prijs maar buiten beschouwing. Behoudens een nichetoepassing voor grootzakelijk gebruik, zien we hier weinig klanten voor. Tenminste, zolang geheugen de prijs zo opdrijft. 

Jammer, want het is zoals altijd weer een heel gedegen kastje, met meer aansluitingen dan ooit. Dat maakt het ook veelzijdiger dan ooit, al is de vraag of je met één kastje zoveel gebruiksdoelen moet willen bedienen. Van edge computing tot aansturing van digital signage tot systeem voor beurshandelaren en beveiligers... Het maakt de nieuwste NUC niet alleen groter, maar ook (nog) duurder.

Voor consumenten zou het in normale tijden een bijzonder leuke optie zijn als compacte (retro)gaming pc console bij de tv. Wanneer SteamOS betere Intel Arc drivers krijgt, lijkt dat een uitgelezen besturingsysteem voor zo'n scenario. Het laat bij standaardinstellingen alleen bij zeer zware belasting van zich horen, en dan nog valt het lawaai binnen de perken. De prestatiemodus in de bios voegt in dat opzicht vooral lawaai toe. De mogelijkheid - vooralsnog vooral in theorie - om 16 TB aan ssd-opslag te plaatsen, maakt het ook een interessante, capabele mini-pc voor content creators onderweg. Voorlopig moeten die maar doorsparen en hopen op een prijsdaling. Vermoedelijk is de opvolger er wel, vóór geheugen weer betaalbaar is. Of de opvolger daarvan.

Puur kijkend naar de processor, is de Core Ultra X7 358H een hele interessante. De winst ten opzichte van de Core Ultra 7 255H is bescheiden - tot je naar het verbruik en het soort gebruikte cores kijkt. Panther Lake is ontzettend efficiënt. Tel daarbij op de enorme sprong die Intel maakt op igpu-gebied met B390, en het is een formidabele processor. Onder normale omstandigheden zou Intel met laptops op deze basis ongetwijfeld indruk op de markt maken. Nu zal het prijskaartje dankzij het vereiste dure werkgeheugen voor velen reden zijn om er niet verder naar om te kijken, en nog maar even door te werken met ouder materieel.

ASUS NUC 16 Pro (Core Ultra X7 385H)