Samsung SSD 990 review: een nieuwe SSD in moeilijke tijden

Ik moet bekennen dat de timing van de Samsung SSD 990 me verraste, toen enige tijd terug duidelijk werd dat Samsung op het punt stond een nieuwe ssd te introduceren. Met aanhoudende tekorten en inmiddels absurd hoge prijzen lijkt het een bijzondere zet.

Toch is de Samsung SSD 990 er nu. Een bijzondere ssd voor het bedrijf, want op basis van zogeheten qlc-geheugen. Dat bewaarde het tot dusver voor instap- en grootvolumemodellen. Waar zo'n 870 QVO beschikbaar kwam in capaciteiten tot 8 terabyte, is de 990 er vooralsnog alleen in 1 en 2 TB. We ontvingen een exemplaar in de kleinere capaciteit; wanneer beschikbaar zullen we deze review updaten met de resultaten van de grotere.

Achtergrond: waarom een nieuwe QLC SSD begrijpelijk is

De prijzen van deze snelle opslagvorm op basis van flashgeheugen zijn sinds juli - en zeker oktober - vorig jaar fors aan het stijgen. Die trend gaat voorlopig niet te keren. De oorzaak is bekend: de AI-bedrijven kochten en kopen en masse werkgeheugen én flashopslag op. Om dat in gigantische datacenters te stoppen, die de komende jaren overal en nergens worden gebouwd. Er blijft weinig over voor makers van game consoles, laptops, smartphones of televisies - die worden dan ook allemaal duurder. Voor de markt in losse onderdelen resteert nog minder. Wie graag zelf een pc bouwt of een upgrade doet, ondervindt daar al geruime tijd de gevolgen van. De rest van de wereld begint het zich nu pas te realiseren. 

Gezien de onstuitbare vraag van zowel de AI toko's als de rest van de markt kan je je afvragen waarom Samsung juist nu een nieuwe ssd voor consumenten uitbrengt. En dan ook nog een op basis van qlc-chips, die traditioneel te boek staan als 'langzamer' en 'met een kortere levensduur'. Zeker weten doen we het uiteraard niet, maar vermoedelijk heeft het te maken met segmentatie en kostprijs.

TLC vs het QLC van de Samsung SSD 990

Ook Samsung Electronics, dat de Samsung SSD 990 in het schap legt, moet flashchips inkopen bij Samsung Semiconductor. (Dat afgelopen jaar meer winst boekte dan ooit.) Die chips zijn er in meer soorten, maar een belangrijk onderscheid is tlc versus qlc: triple-level-cell vs. quad-level-cell. Het slaat op het aantal bits aan data dat elke geheugencel kan bevatten. Bij tlc zijn dat er drie, bij qlc vier. 

Qlc kan dus eenderde meer data bevatten dan tlc per chip. Minder chips voor evenveel opslagcapaciteit betekent een lagere kostprijs. Maar ook, eenvoudiger productie van de gehele ssd. Het nadeel: qlc-geheugen kan minder vaak beschreven worden dan tlc. Ook bereikt het sneller het punt waarop de prestaties onder hoge belasting gaan afnemen. Daarmee is het minder geschikt voor zeer lees- en schrijfintensieve taken met continue belasting. Dat zijn er niet zoveel; voor regulier gebruik merk je waarschijnlijk niet wat voor chips er op een ssd zitten.

Waarom de Samsung SSD 990 interessant en competitief is

Tegelijkertijd hebben ssd-ontwikkelaars - en Samsung is daarin de grootste gorilla op de berg - niet stilgezeten sinds de eerste qlc ssd's op de markt kwamen. De Samsung 870 QVO die we al aanhaalden was een sata ssd met maximale sequentiële lees- en schrijfsnelheden van respectievelijk 560 en 530 megabyte per seconde. Voor willekeurige lees- en schrijfoperaties beloofde het maximaal 98.000 en 88.000 iops respectievelijk. En de levensduur voor de 1TB-versie was 360 terabytes written.

Dan de Samsung SSD 990. Dit is een moderne pci-express 4.0 x4 ssd, dus een printplaatje in plaats van een doosje. Het gebruikte qlc is zeer waarschijnlijk 9e generatie 3D V-NAND, zoals Samsung het noemt, met 280 lagen. Samsung zegt sequentiële lees- en schrijfsnelheden toe van respectievelijk 7.150 en 6.450 MB/s - een factor 12 sneller dan het model uit 2020. Voor willekeurige lees- en schrijfoperaties zijn de getallen 700.000 en 1.100.000 voor de 1TB-versie en 850.000 en 1.200.000 voor de 2TB-variant. De endurance oftewel levensduur is ook iets hoger: 400 TBW voor de 1TB-variant, 800 TBW voor de 2TB-uitvoering.

Dat zijn forse toenames. Het is niet zo vreemd dat qlc-geheugen de toenemende belangstelling heeft van de grootzakelijke markt. Specialisten in enterprise storage kiezen in toenemende mate voor qlc. Kennelijk weegt het capaciteitsvoordeel voor bepaalde toepassingen op tegen de geringere levensduur. Bijvoorbeeld in werk waarbij vooral enorme hoeveelheden data snel moeten worden uitgelezen, zoals bij het trainen van AI taalmodellen.

Wat dat betreft is het juist weer opmerkelijk dat Samsung kennelijk voldoende qlc-chips opzij kan zetten voor de consumentenmarkt. Het zou ons niet verbazen als binnenkort het merendeel van de 'betaalbaardere' consumenten ssd's op qlc gebaseerd is, met een flink premium voor tlc drives. Een beetje zoals de nodige jaren geleden gebeurde met de overstap van mlc (2 bits per cel) naar tlc.

Samsung SSD 990 vs 990 EVO en vs 990 EVO Plus

Vooralsnog heeft Samsung een fors assortiment tlc ssd's. Topmodel 9100 Pro is uiteraard een compleet andere klasse (pci-e 5.0 x4), maar de 990 Evo Plus is nog leverbaar. Zij het voor heel andere prijzen dan bij introductie (die we destijds nog als stevig kwalificeerden, ahem).

Hoe verhoudt de nieuwe Samsung drive zich tot dat bestaande assortiment? Samsung vergelijkt zelf met de 990 Evo uit begin 2024, maar die werd een half jaar later al opgevolgd door de aanzienlijk snellere 990 Evo Plus. Beide zijn technisch gezien zowel pci-express 5.0 x2 ssd's, als pci-e 4.0 x4 modellen. Hieronder zetten we om te beginnen de voornaamste specificaties en prijzen naast elkaar.

Samsung SSD	990		990 EVO Plus				990 EVO
Interface	PCI-e 4.0 x4		PCI-e 4.0 x4 / PCI-e 5.0 x2
Controller	n.b.		Samsung Piccolo
Flashgeheugen	9e gen. V-NAND QLC		8e gen. V-NAND 3-TLC				6e gen. V-NAND 3-TLC
Capaciteit	1 TB	2 TB	1 TB	2 TB	4 TB		1 TB	2 TB
Seq. Lezen	7150 MB/s	7250 MB/s	7150 MB/s	7250 MB/s			5000 MB/s
Seq. schrijven	6450 MB/s		6300 MB/s				4200 MB/s
QD 32 Thread 16 Random read	700 K IOPS	850 K IOPS	850 K IOPS	1000 K IOPS		1050 K IOPS	680 K IOPS	700 K IOPS
QD 32 Thread 16 Random Write	1.100 K IOPS	1.200 K IOPS	1350 K IOPS	1350 K IOPS	1400 K IOPS		800 K IOPS
Energieverbruik Lezen	4,0 W	4,3 W	4,3 W	4,6 W		5,5 W	4,9 W	5,1 W
Energieverbruik Schrijven	3,7 W	3,8 W	4,2 W	4,2 W		4,8 W	4,5 W	5,5 W
Total Bytes Written	400 TBW	800 TBW	600 TBW	1200 TBW		2400 TBW	600 TBW	1200 TBW
Garantie	3 jaar		5 jaar
Adviesprijs bij introductie	€ 269,99	€ 528,99	€ 129,99	€ 219,99		€ 409,99	€ 119,99	€ 199,99
Adviesprijs bij publicatie	€ 269,99	€ 528,99	€ 289,99	€ 578,99		€ 1046,99	n.b.	n.b.
Straatprijs bij publicatie	n.b.	n.b.	ca. € 200	ca. € 310		ca. € 600	ca. € 200	ca. € 550

 

Geen van deze modellen heeft een eigen dram-chip om als geheugenbuffer te dienen. Aangezien de crisis voor werkgeheugen nog nijpender is dan voor flash, zal dat niet verbazen. In plaats daarvan zet Samsung het werkgeheugen van de pc in als buffer. Dat noemt het host memory buffer, oftewel hmb.

Daarnaast valt op dat de Samsung SSD 990 de toegezegde prestaties van de 990 Evo Plus nauwelijks ontloopt. De sequentiële doorvoersnelheid ligt zelfs iets hoger; de willekeurige lees- en schrijfsnelheden iets lager. Het is geen verschil dat je denkelijk merkt in de praktijk. Vergeleken met de eerste 990 Evo moet de 990 het duidelijk beter doen. Daarnaast ligt het verbruik ook wat lager.

QLC: hoeveel korter is die levensduur?

Vooruitlopend op de testresultaten, lijkt daarmee de voornaamste keerzijde van qlc- geheugen endurance te zijn. Oftewel de totale hoeveelheid data die de drive moet kunnen wegschrijven, voor alle cellen 'op' zijn. Die kunnen immers elk een beperkt aantal keren beschreven worden. Met behulp van wear levelling wordt die belasting gelijkmatig verdeeld. 

Voor alle duidelijkheid, opslagfabrikanten werken altijd met machten van 10, niet met machten van 2 - dus 1000 ipv 1024 voor een kilobyte, etc. In die wetenschap blijft '400 terabytes written' nogal abstract. Hoeveel is 400.000 gigabyte precies?  

Eén manier om die vraag te beantwoorden, is om het af te zetten tegen de garantieperiode. Die is 3 jaar voor de Samsung SSD 990, en 5 jaar voor de Samsung SSD 990 Evo Plus. Op basis van 400 TBW komt dat neer op afgerond 365 GB per dag wegschrijven voor de 990 en 329 GB per dag voor de 990 EVO Plus. Dat is een beetje een scheve vergelijking, en denkelijk wil je langer dan 3 jaar met je prijzige ssd doen. Zetten we de gebruiksduur van de 990 ook op 5 jaar, dan kom je uit op 219 GB/dag aan schrijfacties. Afgezet tegen 7 jaar zou het ruim 156 GB/dag zijn.

Is het genoeg? Voor regulier gebruik zeker wel

Of dat voor jou volstaat, kan je alleen zelf bepalen. Maar je moet een behoorlijk intensieve gebruiker zijn. Je Windows pc opstarten gaat gepaard met tussen de pakweg 150 MB en 1 GB aan weggeschreven data. Dat zal je doorgaans niet vaker dan een of twee keer per dag doen. In een dagelijkse TechFi (eind)redactie workflow schrijf ik makkelijk 50-100 GB weg. Grote zip-bestanden die ook nog moeten worden uitgepakt, ettelijke gigabytes aan raw-bestanden voor fotografie, de nodige video's: het tikt aan. Maar dan nog, meer dan 200 GB per dag, elke dag? Daar kom zelfs ik denk ik niet aan. Full-time content creators, videobewerkers: die zullen de afweging eerder moeten maken. Maar die zullen eerder voor een grotere drive gaan, en bij 2 TB verdubbelen alle getallen al voor de levensduur.

Welke afweging? Óf nu (iets) minder betalen voor een qlc drive en die denkelijk eerder vervangen, óf wat meer betalen voor een tlc ssd die duidelijk langer moet meegaan. De meeste gewone gebruikers hoeven hier niet bij stil te staan. Die moeten makkelijk vijf of zeven jaar met een 1 TB qlc drive kunnen doen. De Samsung SSD 990 is per definitie gericht op minder veeleisende gebruikers, en daarvoor lijkt hij eminent gekwalificeerd. Ook met qlc-chips.

Overigens is de capaciteit op nog een manier bepalend voor de levensduur. Het is verstandig altijd 10-20% van een ssd leeg te laten. Dat zorgt dat het 'garbage collection' algoritme efficiënter werkt, en voorkomt dat je ssd bij elke schrijfactie data moet verplaatsen (wat ook weer gepaard gaat met schrijfacties). Kies dus waar mogelijk voor een grotere ssd - al is dat anno 2026 een prijzig advies.

Samsung SSD 990 testresultaten en prestaties

Goed, dat brengt ons op de test en resultaten daarvan. Eén test zal je hier niet vinden, en dat zijn de steady state prestaties. Dat zijn de prestaties die je 'overhoudt' wanneer de ssd continu onder langere tijd heel zwaar wordt belast, terwijl hij helemaal vol wordt geschreven. Dat is een soort 'worst case scenario' dat voor een klein aantal nichescenario's relevant kan zijn. Voor het gebruiksdoel van wat min of meer een instap qlc ssd is, zijn dat geen realistische scenario's. Deze test kost meerdere dagen om uit te voeren en laat ik gevoeglijk aan gespecialiseerde publicaties.

Wat is er getest?

Wat ik wel heb gedaan, is de prestaties in kaart brengen met zowel de standaard 512 byte en 4 KB grote sectoren - het eerste is hoe Windows standaard drives formatteert, het tweede is hoe het is aanbevolen voor moderne opslag. De eerste test draaide ik in 'gebalanceerde' prestaties volgens de Samsung Magician software (en Windows in 'hoge prestaties' modus), de tweede met 'hoge prestaties' in Magician. Dat zijn twee variabelen dus, maar je krijgt zo een aardig inzicht in wat je 'uit de doos' kan verwachten en met twee simpele optimalisaties. Het is best een fors verschil.

Daarnaast maak ik de vergelijking met de 990 Evo Plus, voorzien van de nieuwste firmware en ook met 4K-sectoren geformatteerd, met 'hoge prestaties' in Magician. Die presteert daarmee nog een stuk beter dan tijdens onze test bij verschijnen.

Hoge temperatuur

Eén observatie over de 990: tijdens het testen viel op dat één van de drie temperatuursensoren op de drive een erg hoge temperatuur aangaf. Zowel in idle - direct na opstarten al ruim 70 graden als onder belasting, waar we tot 115 graden zagen. Daarbij moet ik benadrukken dat deze temperatuur geen enkel effect had op de prestaties. Zonder enige en met actieve koeling waren die identiek. Ook voelt de ssd niet warm aan. Met een ventilator op de verder koelblokloze ssd was de maximumtemperatuur 106 graden.

Wellicht gaat het hier om een bug of een incompatbiliteit tussen de nieuwe drive en de gebruikte versie van HWinfo64. Ik meld het hier voornamelijk om te zeggen dat het mijns inziens geen punt van zorg is. Ik heb navraag bij Samsung gedaan, en zal dit artikel updaten als ik meer inzicht heb in wat de meting betekent.

Samsung SSD 990 testresultaten

Zoals altijd - of in elk geval de laatste paar jaar - zijn de tests gedraaid op een 14e generatie Intel Core 9-14900K processor, bijgestaan door 32 GB DDR5-7200 geheugen van Kingston. Dit alles gemonteerd op een ASUS ROG Maximum Z790 Formula moederbord. Het systeem draait een kale (minimale achtergrondprocessen), geüpdatete versie van Windows 11, geïnstalleerd op een Samsung SSD 990 Pro ssd.

Daarbij testen we altijd in het primaire m.2 slot, verbonden met de cpu, en in het meest veraf gelegen exemplaar, verbonden met de pch (platform controller hub) chip op het moederbord. De tests zijn een synthetische doorvoertest (CrystalDiskMark 8.0.4 - niet de laatste, maar alle eerder geteste ssd's hertesten is tijdrovend), 3DMark en PCMark10 Full System Drive en Quick System Drive. Dat levert een berg cijfers op, die ik onceremonieel in een plaatje hierboven heb gedumpt. De voornaamste conclusies hieronder.

Wat betekent het allemaal?

Ten eerste, 512-byte vs 4K-sectoren en 'hoge prestaties' vs 'gebalanceerd'. Dat moet je gewoon doen, want voor de Samsung SSD 990 scheelt het gemiddeld over alle testresultaten 14 procent. Terzijde, de 990 Evo Plus 1TB met nieuwe firmware, 4K sectoren, hoge prestaties in Magician en een nieuwer testplatform levert bijna 12% hogere scores op dan ten tijde van onze initiële review. Het is niet één op één vergelijkbaar, maar die sectorgrootte en het prestatieprofiel maken uit.

Vervolgens, wat zien we bij de prestaties van de 990? In het primaire m.2 slot doet hij het pakweg 13% beter dan in het laatste bij 512-byte sectoren, en 18% beter bij 4K-sectoren. Je haalt er dus het meeste uit bij de snellere controller, wat niet zal verbazen. Bij de 990 Evo Plus is het verschil 17% (bij 4K-sectoren). Verder valt op dat de drive zijn beloofde sequentiële leessnelheid behaalt; de schrijfsnelheid blijft rond de 5700 MB/s hangen.

Ik heb er een hoop tijd in gestoken qua variatie met bios- en windows-instellingen, maar de 6450 MB/s die Samsung claimt, kan ik niet reproduceren. Samsung test met een AMD-systeem, wat het verschil zou kunnen maken, al presteren AMD-platforms doorgaans minder goed qua storage controller dan Intel (tot Core Ultra 200 en Z890, in elk geval). Helaas heb ik geen AMD-systeem om dit te verifiëren. Maakt die pakweg 700 MB/s uit? Behoudens in zeer specifieke scenario's (ettelijke tientallen gigabytes sequentieel kopiëren) zal je er niets van merken; dan nog is het een relatief klein verschil.

Samsung SSD 990 vs Samsung SSD 990 Evo Plus

Ten slotte, het verschil met de 990 Evo Plus. Als je alles middelt, zijn de twee drives even snel. De prestaties in het primaire m.2 slot zijn 0,25% sneller voor de 990, in het laatste m.2 slot 0,85% sneller voor de Evo Plus. Dat is allemaal ruim binnen de foutmarge van de tests. Zoom je in, dan doet de 990 het pakweg 5% beter in de games-gerelateerde tests (3DMark traces). In de algemene trace tests is de Evo Plus overwegend iets (2 tot 5%) sneller. Allebei geen verschillen die je gaat merken. Zoom je nog verder in, dan valt op dat de 990 het bij het installeren en opslaan van games significant beter doet (respectievelijk pakweg 20 en 15 procent sneller).

Kijken we naar synthetische resultaten, dan zijn de willekeurige lees- en schrijfprestaties ongeveer 10% lager dan bij de 990 Evo Plus. Met name de willekeurige leesprestaties met een grote queue depth op een enkele thread pakken fors lager uit (bijna 20% minder). Dat kan relevant zijn als je veel met hele grote databases werkt - anders niet.

Conclusie

Laten we kosten even buiten beschouwing, dan is de Samsung SSD 990 een ontzettend indrukwekkend ssd. Hij behaalt met qlc-geheugen gemiddeld genomen dezelfde prestaties als een model met - op papier - sneller tlc-geheugen. Het zegt iets over de doorgaande ontwikkeling van dit geheugentype, en Samsungs vaardigheid in het ontwerpen van controllers die het geheugen optimaal kunnen benutten. Voor veruit de meeste gebruikers is er geen functioneel verschil tussen de Samsung SSD 990 en de 990 Evo Plus.

Waar je wel een verschil kan gaan zien, is hoe lang de drive het uithoudt. Zoals ik heb geprobeerd inzichtelijk te maken, zullen veel gebruikers bij doorsnee gebruik niet te maken krijgen met een voortijdig stervende drive. Tegelijk moeten gebruikers die serieus veel data verwerken, hier wel bij stilstaan. De afweging voor hen is min of meer 'nu minder uitgeven en wat eerder vervangen' of 'meer besteden en langer gebruiken'. Dat is in de huidige markt een minder vlot uitgemaakte zaak dan voorheen. Over drie jaar zitten we hopelijk in een heel andere prijssituatie - de verwachting is dat na 2028 er in elk geval meer productiecapaciteit is, los van wat er dan met de vraag gebeurt. En drie jaar is een héél pessimistisch scenario voor de levensduur - Samsung geeft niet voor niets daar sowieso garantie op.

Het brengt ons op de prijs. Formeel is die afgerond 270 euro voor de 1TB-versie, waar de 990 Evo Plus officieel afgerond 290 euro kost. Heel eerlijk: doorgaans zou ik dan zeggen, geef die twee tientjes extra uit. De adviesprijzen zeggen echter weinig tegen de achtergrond van de huidige markt. Het lijdt weinig twijfel dat de 990 binnen afzienbare tijd beduidend goedkoper zal zijn dan de 990 Evo Plus. Ik kan me zelfs voorstellen dat Samsung die laatste stilletjes uitfaseert, maar dat is puur speculatie.

Hoe dan ook is de Samsung SSD 990 een aanrader, want de prestaties zijn gewoon uitstekend. In andere tijden had deze ssd het instapsegment overhoop gegooid. Zoals het nu is, brengt Samsung in elk geval een extra optie en daarmee wat lucht in hele moeilijke tijden.

Samsung SSD 990

Samsung SSD 990 in een oogopslag
Formaat	M.2 2280
Interface	PCI-e 4.0 x4
Flashgeheugen	Samsung V-NAND QLC
Controller	Samsung
Capaciteit	1 TB	2 TB
Seq. Lezen	7150 MB/s	7250 MB/s
Seq. schrijven	6450 MB/s
QD 32 Thread 16 Random read	700 K IOPS	850 K IOPS
QD 32 Thread 16 Random Write	1100 K IOPS	1200 K IOPS
Energieverbruik Lezen	4,0 W	4,3 W
Energieverbruik Schrijven	3,7 W	3,8 W
Total Bytes Written	400 TBW	800 TBW
Garantie	3 jaar
Adviesprijs	€ 269,99	€ 528,99